લોકશાહી દેશમાં શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન કરવાનો નાગરિકોનો અધિકાર છે કે કેમ? આ સવાલ પર ફરી એકવાર અદાલતોએ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. UGCના એક વિવાદાસ્પદ વિધેયકના વિરોધમાં દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે દેખાવો કરવાની મંજૂરી આપવાનો દિલ્હી પોલીસે ઇનકાર કરી દીધો હતો, જેને પડકારતી ‘કરણી સેના’ની અરજી પર સુનાવણી કરતા દિલ્હી હાઈકોર્ટે પોલીસને આડે હાથ લીધી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં સવાલ કર્યો છે કે માત્ર ભય કે આશંકાના આધારે કોઈપણ વિરોધ પ્રદર્શન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ કેવી રીતે લગાવી શકાય?
શું છે સમગ્ર વિવાદ અને UGC બિલનો મામલો? વિશ્વ વિદ્યાલય અનુદાન આયોગ (UGC) ના નવા વિનિમય, 2026 (ઉચ્ચ શિક્ષા સંસ્થાઓમાં સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવું) વિરુદ્ધ કરણી સેના દ્વારા આગામી 20 સપ્ટેમ્બરના રોજ દિલ્હીના જાણીતા સ્થળ જંતર-મંતર પર શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન પ્રસ્થાનિત કરવામાં આવ્યું હતું. કરણી સેનાના પ્રમુખ ડો. રાજ શેખાવત દ્વારા આ દેખાવો માટે દિલ્હી પોલીસ પાસે અધિકૃત મંજૂરી માંગવામાં આવી હતી. પરંતુ દિલ્હી પોલીસે સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાનું બહાનું ધરીને આ પ્રદર્શનની પરવાનગી આપવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો હતો.
પોલીસનું નબળું બહાનું અને હાઈકોર્ટનો સચોટ સવાલ: પોલીસે પોતાના પત્રમાં તર્ક આપ્યો હતો કે પ્રદર્શન દરમિયાન અનુમાનિત મર્યાદા કરતા વધુ લોકો એકત્ર થઈ શકે છે, જેનાથી કાયદો અને વ્યવસ્થા જોખમાઈ શકે છે. આ મનાઈ આદેશ સામે હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ કેસની સુનાવણી કરતી વખતે ન્યાયમૂર્તિ સ્વર્ણ કાંતા શર્માએ દિલ્હી પોલીસને આડે હાથ લેતા આકરા સવાલો કર્યા હતા કે, “માત્ર ભીડ વધવાની કે અશાંતિની સામાન્ય આશંકાના આધારે તમે પ્રદર્શન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકતો આદેશ કેમ પસાર કરી શકો?”
અમુક કલાકોના પ્રદર્શન માટે મનાઈ શા માટે?: અગાઉની સુનાવણીઓનો હવાલો આપતા બેન્ચે પુનઃ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પોલીસ પાસે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની સત્તા છે, અને તે પ્રદર્શનકારો પર યોગ્ય શરતો કે નિયંત્રણો લાદીને મંજૂરી આપી શકે છે. કોર્ટે તાર્કિક સવાલ કર્યો કે જ્યારે પ્રદર્શનકારો માત્ર થોડા કલાકો માટે જ શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ નોંધાવવા માગતા હોય, તો તેમને મંજૂરી આપવાથી કેમ રોકવામાં આવે છે? લોકશાહીમાં અવાજ બુધ્ધિપૂર્વક સાંભળવો જોઈએ, દબાવવો નહીં.
લોકશાહીમાં અધિકારો અને પોલીસની મર્યાદાઓ: આ હાઈકોર્ટની ટિપ્પણીથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે વહીવટી તંત્ર કે પોલીસ પોતાની મનમાની ચલાવીને નાગરિકોના મૌલિક અધિકારો અથવા વિરોધ નોંધાવવાના હકને આડેધડ છીનવી શકે નહીં. આ મામલાની આગામી સુનાવણીમાં પોલીસ દ્વારા શું ખુલાસો રજૂ કરવામાં આવે છે અને કોર્ટ શું અંતિમ આદેશ આપે છે તેના પર દેશભરની નજર છે.
