સમગ્ર વિશ્વમાં વસતા કરોડો લોકોની સાથે ઇસ્માઈલી મુસ્લિમ સમુદાય માટે પણ ‘નવરોઝ’નો તહેવાર અનન્ય મહત્વ ધરાવે છે. ‘નવરોઝ’ એટલે કે ‘નવો દિવસ’. પર્શિયન સંસ્કૃતિમાંથી ઉતરી આવેલો આ ઉત્સવ માત્ર ઋતુ પરિવર્તનનો જ નહીં, પરંતુ આધ્યાત્મિક નવીનીકરણ અને ભાઈચારાનું પ્રતીક છે.
ઇસ્લામિક અને ઇસ્માઈલી ઇતિહાસમાં મહત્વ
ઇસ્માઈલી મુસ્લિમો માટે નવરોઝનો ઇતિહાસ ફાતિમી કાળ (ઈ.સ. 909-1171) જેટલો પુરાણો છે. અનેક હદીસો અને ઐતિહાસિક સ્રોતો મુજબ, નવરોઝના દિવસને ઇસ્લામિક ઇતિહાસની મહત્વની ઘટનાઓ સાથે જોડવામાં આવે છે:
- સૃષ્ટિનું સર્જન: માનવામાં આવે છે કે આ એ દિવસ છે જ્યારે સૂર્ય પ્રથમવાર ઉગ્યો હતો અને વિશ્વનો વૈભવ સર્જાયો હતો.
- હઝરત અલી (અ.સ.)ની વિલાયત: અનેક પરંપરાઓ મુજબ, આ દિવસે હઝરત પૈગમ્બર (સ.અ.વ.) એ હઝરત અલીને મોમિનોના સરદાર તરીકે જાહેર કર્યા હતા.
- નવી શરૂઆત: હઝરત ઇમામ જાફર અલ-સાદિક (અ.સ.) ના કથન મુજબ, નવરોઝ એ અલ્લાહ અને તેના બંદાઓ વચ્ચેના કોલ-કરારના નવીનીકરણનો દિવસ છે.
ઉજવણીની અનોખી પરંપરાઓ
ઇસ્માઈલી સમુદાયમાં નવરોઝની ઉજવણી ધાર્મિક આસ્થા અને સામાજિક ઉમંગના સંગમ સમાન હોય છે:
- જમાતખાનામાં વિશેષ મજલિસ: નવરોઝના દિવસે જમાતખાનાઓમાં ખાસ પ્રાર્થના સભાઓ (મજલિસ) યોજાય છે. દક્ષિણ એશિયાના ઇસ્માઈલીઓ આ દિવસે ‘નવરોજના દિન સોહામણા’ જેવી પવિત્ર ધાર્મિક કવિતાઓ (ગિનાન) ગાઈને ખુશી વ્યક્ત કરે છે.
- રોઝીનું વિતરણ: આ દિવસે ઇમામ તરફથી આશીર્વાદ સ્વરૂપે ‘રોઝી’ મોકલવામાં આવે છે, જેમાં ઘઉંના દાણા અને સાકર હોય છે. રોઝીનો અર્થ ‘આજીવિકા’ થાય છે, જે આગામી વર્ષમાં બરકત અને સમૃદ્ધિની પ્રાર્થના છે.
- હફ્ત સીન ટેબલ: પર્શિયન અને ઈરાની મૂળના ઇસ્માઈલીઓમાં ‘હફ્ત સીન’ ટેબલ સજાવવાનો રિવાજ છે. જેમાં ‘સ’ (S) અક્ષરથી શરૂ થતી સાત વસ્તુઓ જેવી કે સફરજન (તંદુરસ્તી), સરકો (ધીરજ) વગેરે રાખવામાં આવે છે. દક્ષિણ એશિયામાં પણ હવે આ ટેબલ પર રંગેલા ઈંડા (ફળદ્રુપતાનું પ્રતીક) રાખવાનું ચલણ વધ્યું છે.
- સાફ-સફાઈ અને નવીનતા: નવરોઝ પહેલા ઘરોની ઊંડી સફાઈ કરવામાં આવે છે, જેને ‘ખાને ટેકની’ કહેવાય છે. લોકો નવા કપડાં પહેરે છે અને એકબીજાને ગળે મળીને ‘નવરોઝ મુબારક’ પાઠવે છે.
વિવિધતામાં એકતાનો સંદેશ
નવરોઝ આપણને શીખવે છે કે પરંપરાઓ સ્થિર નથી હોતી, તે સમય અને સંસ્કૃતિ સાથે વિકસિત થાય છે. આજે તાજિકિસ્તાનથી લઈને ગુજરાત સુધી, નવરોઝ એ ઇસ્માઈલી મુસ્લિમો માટે પોતાની સાંસ્કૃતિક ઓળખ ઉજવવાની અને રોજિંદા જીવનમાંથી વિરામ લઈને સમુદાયની ભાવનાને મજબૂત કરવાની તક પૂરી પાડે છે.
વસંતના આ આગમન સાથે, નવરોઝનો આ પવિત્ર ઉત્સવ સૌના જીવનમાં નવી આશા, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે તેવી “ગુજરાત ગુંજ” તરફથી શુભેચ્છાઓ.
