નવી દિલ્હી: અત્યાર સુધી ભારતનો આશરે 90% થી 95% દરિયાઈ વેપાર વિદેશી ફ્લેગ ધરાવતા જહાજો દ્વારા થતો આવ્યો છે. પરંતુ હવે ભારત આ ચિત્ર બદલવા જઈ રહ્યું છે. બ્લુ ઇકોનોમી અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અંતર્ગત ભારત હવે માત્ર માલસામાન મોકલનાર દેશ નહીં, પણ ‘ગ્લોબલ શિપબિલ્ડિંગ હબ’ બનવા તરફ ડગ માંડી રહ્યું છે.
⚓ શિપબિલ્ડિંગના ત્રણ સ્તંભ: કોચિન, માઝગાવ અને ગાર્ડન રીચ
ભારતના સંરક્ષણ અને વેપાર ક્ષેત્રે ત્રણ મુખ્ય શિપયાર્ડ્સ અત્યારે પાવરહાઉસ સાબિત થઈ રહ્યા છે:
• Cochin Shipyard: ભારતનું પ્રથમ સ્વદેશી વિમાનવાહક જહાજ INS Vikrant બનાવીને આ શિપયાર્ડ એ ઈતિહાસ રચ્યો છે. હવે તે નેક્સ્ટ જનરેશન ગ્રીન શિપ્સ (હાઈડ્રોજન ફ્યુઅલ) પર કામ કરી રહ્યું છે.
• Mazagon Dock (MDL): મુંબઈ સ્થિત આ યાર્ડ અત્યાધુનિક ડિસ્ટ્રોયર્સ, ફ્રિગેટ્સ અને સ્કોર્પીન ક્લાસ સબમરીન બનાવવામાં મોખરે છે.
• Garden Reach (GRSE): કોલકાતાનું આ શિપયાર્ડ ઝડપી ગતિ ધરાવતા પેટ્રોલ વેસલ્સ અને સર્વે વેસલ્સ માટે જાણીતું છે.
📈 લક્ષ્યાંક: 0.06% થી વૈશ્વિક લીડર સુધી
હાલમાં વૈશ્વિક શિપબિલ્ડિંગ માર્કેટમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર 0.06% ની આસપાસ છે, જે ચીન અને દક્ષિણ કોરિયાની સરખામણીએ ઘણો ઓછો છે. ભારત સરકારનો લક્ષ્યાંક તેને વર્ષ 2030 સુધીમાં ટોપ-10 અને 2047 સુધીમાં ટોપ-5 શિપબિલ્ડિંગ રાષ્ટ્રોમાં લાવવાનો છે.
💡 આ પરિવર્તન કેમ જરૂરી છે?
1. આર્થિક બચત: દર વર્ષે ભારત વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓને અબજો ડૉલરનું ભાડું (Freight charges) ચૂકવે છે. પોતાના જહાજો હોવાથી આ નાણું દેશમાં જ રહેશે.
2. સ્ટ્રેટેજિક સુરક્ષા: યુદ્ધ કે કટોકટીના સમયે વિદેશી જહાજો સપ્લાય ચેઈન અટકાવી શકે છે. ભારતનું પોતાનું ફ્લીટ હોવું એ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે.
3. રોજગારી: શિપબિલ્ડિંગ એ લેબર-ઇન્ટેન્સિવ સેક્ટર છે, જે હજારો કુશળ ઈજનેરો અને કામદારો માટે રોજગારીની નવી તકો ઉભી કરશે.
🚀 ભવિષ્યની તૈયારી: ટેન્કર્સ અને કન્ટેનર વેસલ્સ
ભારત હવે માત્ર નેવીના જહાજો જ નહીં, પરંતુ મોટા ઓઈલ ટેન્કર્સ, બલ્ક કેરિયર્સ અને કન્ટેનર જહાજો ના નિર્માણ માટે સબસિડી અને ‘મેરીટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન 2030’ હેઠળ પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતનું મંતવ્ય: “જો ભારત તેની દરિયાઈ ક્ષમતામાં 5% પણ વધારો કરે, તો તે જીડીપીમાં અબજો ડૉલરનો ઉમેરો કરી શકે છે. સાગરમાલા પ્રોજેક્ટ અને નવા પીએલઆઈ (PLI) સ્કીમ્સ આ ક્ષેત્રમાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે.”
ખાસ નોંધ: ભારતના દરિયાકાંઠા પર હવે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’નો લોગો ધરાવતા જહાજો દુનિયાના બંદરો ગજવશે. આ માત્ર વેપાર નથી, આ સમુદ્ર પર ભારતની નવી શક્તિનું પ્રદર્શન છે.
i
