લખનૌ:
હિન્દુ મેરેજ એક્ટ (Hindu Marriage Act) હેઠળ થતા વિવાહ અને તેની વૈધાનિક માન્યતાને લઈને અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દૂરગામી અસર કરતો ચુકાદો આપ્યો છે. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ઠરાવ્યું છે કે માત્ર આર્યસમાજ દ્વારા અપાતું પ્રમાણપત્ર કે નોટરી સમક્ષ કરવામાં આવેલું એફિડેવિટ એ કોઈ કાયદેસર અને માન્ય લગ્ન થયા હોવાનો પુરાવો ગણી શકાય નહીં. હિન્દુ પરંપરા અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિ-વિધાન, ખાસ કરીને અગ્નિની સાક્ષીએ લેવાતા ફેરા એટલે કે ‘સપ્તપદી’ ની વિધિ પૂર્ણ કરવી હિન્દુ લગ્ન ધારા મુજબ અનિવાર્ય છે. આ મહત્ત્વના આદેશ સાથે હાઇકોર્ટે સશસ્ત્ર સીમા બળ (SSB) ના એક અધિકારીની બરતરફી રદ કરી તેમને સન્માનપૂર્વક નોકરીમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ? સેનાના અધિકારીને નોકરીમાંથી કેમ કઢાયા?
કેસની વિગતો મુજબ, સશસ્ત્ર સીમા બળ (SSB) માં ઓફિસર રેન્ક પર ફરજ બજાવતા રોહિત પાંડે સામે શ્વેતા તિવારી નામની મહિલાએ ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેઓ પરિણીત હોવા છતાં પાંડેએ સેનામાં નોકરી મેળવતી વખતે પોતાને અપરિણીત દર્શાવી સાચી માહિતી છુપાવી છે. આ ફરિયાદના સમર્થનમાં મહિલાએ આર્યસમાજ મંદિરનું લગ્ન સર્ટિફિકેટ તેમજ નોટરી સમક્ષ કરાયેલા દસ્તાવેજો સુરક્ષાદળની ઓથોરિટી સમક્ષ રજૂ કર્યા હતા. જેના આધારે સશસ્ત્ર સીમા બળે ખાતાકીય કાર્યવાહી કરીને રોહિત પાંડેને માહિતી છુપાવવા અને ગેરવર્તણૂક બદલ નોકરીમાંથી સીધા બરતરફ (Dismiss) કરી દીધા હતા.
બરતરફીને હાઇકોર્ટમાં પડકારી: ‘વિધિવત લગ્ન થયા જ નથી’
પોતાની બરતરફી સામે રોહિત પાંડેએ અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા હતા. તેમણે કોર્ટ સમક્ષ સ્પષ્ટ દલીલ કરી હતી કે તેમની સામે રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજો હિન્દુ મેરેજ એક્ટ અનુસાર થયેલા લગ્ન સાબિત કરતા નથી. હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રો અને કાયદા અનુસાર જ્યાં સુધી નિર્ધારિત વિધિઓ અને સપ્તપદી પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી લગ્ન માન્ય ગણાતા નથી. સુનાવણી દરમિયાન ખુદ ફરિયાદી મહિલાએ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે હિન્દુ લગ્ન ધારા મુજબ સાત ફેરા સહિતની વિધિવત ધાર્મિક પ્રક્રિયા કરવામાં આવી નહોતી, માત્ર ઔપચારિક દસ્તાવેજી વિધિ જ કરાઈ હતી.
હાઇકોર્ટનું કડક અવલોકન: સમગ્ર પ્રક્રિયા બાયપાસ ન કરી શકાય
અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટની ખંડપીઠે સમગ્ર મામલાની સુનાવણી બાદ અવલોકન કર્યું કે, હિન્દુ મેરેજ એક્ટની કલમ-૭ હેઠળ રીતિ-રિવાજો અને પરંપરાગત વિધિઓ અનિવાર્ય છે. ફક્ત આર્યસમાજ સંસ્થાનું એક સર્ટિફિકેટ કે નોટરાઇઝ્ડ કાગળ લગ્નનો પાક્કો કાનૂની પુરાવો બની શકતો નથી. જ્યારે પક્ષકારોએ પોતે સ્વીકાર્યું છે કે વિધિવત લગ્ન થયા નથી, ત્યારે તેવા દસ્તાવેજોના આધારે સેનાના જવાનને માહિતી છુપાવવાના આરોપ હેઠળ નોકરીમાંથી બરતરફ કરવાનો ઓર્ડર ગેરકાનૂની છે.
અધિકારીની નોકરી પુનઃસ્થાપિત: સર્વિસ બ્રેક વિના સેવામાં લેવા આદેશ
હાઇકોર્ટે સેના પ્રશાસન દ્વારા કરવામાં આવેલી બરતરફીનો આદેશ તાત્કાલિક અસરથી રદ કર્યો છે. અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો છે કે રોહિત પાંડેને તેમની મૂળ પોસ્ટ પર તાકીદે પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે. તેમણે જેટલા સમય સુધી ફરજ બજાવી નથી તે સમયગાળાને ‘પગાર વગરની અસાધારણ રજા’ (Leave without pay) ગણવામાં આવે, પરંતુ તેમની સમગ્ર સેવામાં કોઈ બ્રેક ગણવામાં આવશે નહીં અને સિનિયોરિટી સહિતના તમામ લાભો યથાવત રહેશે.
