મુંબઈ / સુરત:
ભારત સહિત વૈશ્વિક રત્ન અને આભૂષણ બજારમાં અત્યારે અભૂતપૂર્વ ઉથલપાથલ અને મંદીનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. ખાણમાંથી નીકળતા અસલી એટલે કે કુદરતી હીરા (Natural Diamonds) સામે લેબોરેટરીમાં બનતા કૃત્રિમ હીરા (Lab-Grown Diamonds) નું ચલણ અને સપ્લાય એટલી હદે વધી ગયું છે કે બંને વચ્ચે અસ્તિત્વની ખુલ્લી સ્પર્ધા શરૂ થઈ ગઈ છે. નબળી વૈશ્વિક માંગ, જરૂરિયાત કરતાં વધારે સ્ટોક (ઓવરસપ્લાય) અને લેબગ્રોન હીરાના વધતા પ્રભાવને કારણે કુદરતી હીરાના ભાવ છેલ્લા બેથી ત્રણ દાયકાની સૌથી નીચી સપાટીએ પહોંચી ગયા છે.
ડાયમંડ ઉદ્યોગના સત્તાવાર વિશ્લેષણ અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૧માં કુદરતી હીરાના ભાવ સર્વોચ્ચ શિખરે હતા. તેની સરખામણીએ આજે જથ્થાબંધ અને છૂટક કિંમતોમાં અંદાજે ૩૦ થી ૪૦ ટકા સુધીનો સીધો ઘટાડો નોંધાયો છે. બજારમાં સૌથી વધુ ડિમાન્ડ ધરાવતા ૧ કેરેટના સ્ટાન્ડર્ડ રાઉન્ડ નેચરલ હીરાની કિંમત હાલ ઘટીને આશરે ૩,૫૩૦ થી ૩,૮૬૦ અમેરિકન ડોલરની આસપાસ આવી ગઈ છે. આ ભાવઘટાડાથી દેશના મોટા ડાયમંડ મર્ચન્ટ્સ અને જ્વેલરી બ્રાન્ડ્સના માર્જિન પર મોટો ફટકો પડ્યો છે.
૨૦૨૧ની ટોચ કરતાં કુદરતી હીરામાં ૩૦ થી ૪૦ ટકાનો મોટો કડાકો
લેબગ્રોન હીરા ૭૦ થી ૮૫% સસ્તા હોવાથી ગ્રાહકોનું આકર્ષણ વધ્યું
કુદરતી હીરાની માંગ ઘટવા પાછળનું સૌથી મોટું પરિબળ લેબગ્રોન ડાયમંડ છે. રાસાયણિક અને ચમકની દ્રષ્ટિએ કુદરતી હીરા જેવા જ હોવા છતાં, લેબગ્રોન હીરા કુદરતી હીરા કરતાં ૭૦ થી ૮૫ ટકા સસ્તા પડે છે. સામાન્ય અને મધ્યમ વર્ગના ગ્રાહકો ઓછા બજેટમાં મોટી સાઈઝ અને ઉત્તમ સ્પષ્ટતા (Clarity) ધરાવતા લેબગ્રોન હીરા ખરીદવા તરફ વળ્યા છે.
કૃત્રિમ હીરાની કિંમતો પણ ૬ વર્ષમાં ૯૩% તૂટી: ‘અનલિમિટેડ પ્રોડક્શન’ બન્યું કારણ
ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે કુદરતી હીરાને ટક્કર આપનાર લેબગ્રોન હીરાના પોતાના ભાવ પણ જમીનદોસ્ત થઈ રહ્યા છે. ફેક્ટરીઓમાં ટેકનોલોજીના સહારે મોટા પાયે અમર્યાદિત ઉત્પાદન થઈ રહ્યું હોવાથી વર્ષ ૨૦૨૦ પછી કૃત્રિમ હીરાના ભાવમાં સરેરાશ ૯૩ ટકાનો તોતિંગ ઘટાડો આવી ચૂક્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨ પછી જ હોલસેલ ભાવ ૭૫ ટકા કરતાં વધુ ઘટ્યા છે, જ્યારે માર્ચ ૨૦૨૫ પછી પણ તેમાં ૨૯.૯ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. જેના કારણે લેબગ્રોન હીરાનું રિસેલ વેલ્યુ (પુનઃવેચાણ મૂલ્ય) પણ ખૂબ ઘટી ગયું છે.
વિશ્વના હીરા પાટનગર સુરત પર સીધી અસર, રત્નકલાકારો ચિંતામાં
વિશ્વભરમાં કટ અને પોલિશ થતા દર ૧૦માંથી ૯ હીરા ગુજરાતના સુરતમાં તૈયાર થાય છે. હીરા ઉદ્યોગમાં ભારત અને ખાસ કરીને સુરતની વૈશ્વિક મોનોપોલી છે. ભારત હવે લેબગ્રોન હીરાના કટિંગ, પોલિશિંગ અને ઉત્પાદનમાં પણ મોટો નિકાસકાર દેશ બની રહ્યો છે. પરંતુ સતત ઘટતા ભાવો અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના કારણે સુરતના હજારો કારખાનાઓ અને તેની સાથે જોડાયેલા લાખો રત્નકલાકારોની રોજીરોટી પર ગંભીર સંકટ ઊભું થયું છે. નફાનું માર્જિન સાવ ઘટી જતાં કારખાનેદારો માટે એકમો ચલાવવા પડકારરૂપ બની રહ્યા છે.
