મોરબી :
ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ચોમાસા દરમિયાન નોંધાયેલા ઓછા વરસાદને પગલે ખરીફ પાક, પશુધન અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર સામે ગંભીર સંકટ ઊભું થયું છે. આવા સંજોગોમાં પ્રભાવિત વિસ્તારોને તાત્કાલિક દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવાની માંગણીએ રાજ્યમાં ફરી એકવાર જોરદાર રાજકીય ગરમાવો લાવી દીધો છે. આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ ઈસુદાન ગઢવીએ મુખ્યમંત્રીને પત્ર પાઠવીને અછતગ્રસ્ત તાલુકાઓમાં યુદ્ધના ધોરણે રાહત સહાય, પશુઓ માટે ઘાસચારાની વ્યવસ્થા અને આર્થિક પેકેજ જાહેર કરવાની માંગ કરી છે. જો સરકાર તાત્કાલિક પ્રજાહિતમાં નિર્ણય નહીં લે, તો આગામી દિવસોમાં રાજ્યવ્યાપી ઉગ્ર આંદોલન છેડવાની ચીમકી પણ આપવામાં આવી છે.
‘સરવે’ ની આંટીઘૂંટી સામે તાત્કાલિક ‘સહાય’ ની પોકાર
આ સમગ્ર વિવાદનો મુખ્ય મર્મ વહીવટી પ્રક્રિયા અને જમીની વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો તાલમેળ છે. ખેડૂતો માટે સવાલ એ છે કે સરકાર જ્યાં સુધી વૈજ્ઞાનિક સરવે પૂર્ણ કરે ત્યાં સુધી ખેતરમાં સુકાઈ રહેલા પાક, પશુઓ માટે પાણી-ઘાસચારો અને રોજગારીનું શું? બીજી તરફ સરકારનું વલણ એવું રહ્યું છે કે માત્ર વરસાદની ટકાવારી કે ઘટને આધારે સીધો દુષ્કાળ જાહેર કરી શકાતો નથી; તેના માટે ભૂગર્ભ જળસ્તર, પાકની સ્થિતિ, રિમોટ સેન્સિંગ ડેટા અને વૈજ્ઞાનિક માપદંડોના આધારે મૂલ્યાંકન કરવું અનિવાર્ય છે. વિધાનસભામાં સરકારે કેટલાક પંથકોમાં વરસાદની મોટી ઘટ સ્વીકારી હોવા છતાં આખરી નિર્ણય સર્વગ્રાહી સરવે બાદ લેવાની ખાતરી આપી હતી.
મહારાષ્ટ્રના નિર્ણયથી ગુજરાત સરકાર પર રાજકીય દબાણ વધ્યું
પડોશી રાજ્ય મહારાષ્ટ્ર સરકારે ૨૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ રાજ્યના ૩૫૮ પૈકી ૨૬૫ તાલુકાઓને સત્તાવાર રીતે દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કર્યા છે. આ નિર્ણય બાદ ગુજરાતમાં વિપક્ષને સરકારને ઘેરવા માટે એક મજબૂત રાજકીય હથિયાર મળી ગયું છે—‘જો મહારાષ્ટ્ર સમયસર નિર્ણય લઈ શકતું હોય તો ગુજરાત કેમ નહીં?’ જોકે વહીવટી દ્રષ્ટિએ બંને રાજ્યોના ભૌગોલિક સંજોગો, ડેમોમાં પાણીનો જથ્થો, કેનાલ નેટવર્ક અને પાક પદ્ધતિ અલગ હોવાથી માત્ર સરખામણી પૂરતી નથી, પરંતુ રાજકીય દબાણ ચોક્કસપણે વધ્યું છે.
સરકાર સામે બેવડી કસોટી: વચગાળાની રાહત સમયની માંગ
હાલ રાજ્ય સરકાર સામે બેવડી કસોટી છે: એક તરફ સરકારી નિયમો અને આંકડાકીય માપદંડો છે, તો બીજી તરફ જમીન પર ખેડૂતોની તાત્કાલિક મુશ્કેલીઓ છે. જો આખરી સરવે પૂર્ણ થવામાં વિલંબ થાય તેમ હોય, તો સરકાર પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં વચગાળાની આર્થિક સહાય, પશુઓ માટે રાહત દરે ઘાસચારો ડેપો, સિંચાઈ માટે પૂરતા કલાકો વીજળી અને ગ્રામીણ શ્રમિકો માટે રોજગારીલક્ષી રાહતકામો શરૂ કરે તે અત્યંત જરૂરી બન્યું છે.
સામે પક્ષે વિપક્ષ માટે પણ પડકાર એ છે કે આ સંવેદનશીલ વિષય માત્ર રાજકીય આક્ષેપો પૂરતો સીમિત ન રહેતાં, જિલ્લાવાર પાક નુકસાની અને પીવાના પાણીની અછતના નક્કર દસ્તાવેજી પુરાવા સાથે રચનાત્મક વિકલ્પો સરકાર સમક્ષ મૂકવામાં આવે. અંતે ખેડૂત માટે રાજકીય નિવેદનબાજી કરતાં ખેતરમાં પહોંચતી વાસ્તવિક સહાય જ સૌથી મહત્વની છે.
