ગુજરાત ગુંજ: હાલના સમયમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે વિશ્વભરમાં હવામાનનો મિજાજ બદલાયો છે. જ્યારે ભારતમાં તાપમાન 43 ડિગ્રી સેલ્સિયસ (43°C) પહોંચે છે, ત્યારે લોકો તેને ઉનાળાની સામાન્ય ગરમી ગણીને દિનચર્યા ચાલુ રાખે છે. પરંતુ, આ જ 43 ડિગ્રી તાપમાન જ્યારે યુરોપના દેશોમાં નોંધાય છે, ત્યારે ત્યાં કટોકટી જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, ‘હીટવેવ’ની રેડ એલર્ટ જાહેર થાય છે અને સેંકડો લોકોના મોત નિપજે છે.
તાપમાન એકસરખું હોવા છતાં ભારત અને યુરોપ પર તેની અસરો આટલી વિપરીત કેમ હોય છે? તેની પાછળનું વૈજ્ઞાનિક અને ભૌગોલિક કારણ નિષ્ણાતોએ ખાસ સમજાવ્યું છે.
1. જનીની રચના અને શરીરની અનુકૂળતા (Genetic Adaptation)
ભારતીયો સદીઓથી ગરમ આબોહવામાં રહેવા ટેવાયેલા છે. આપણી જનીની રચના (Genetics) અને જીવનશૈલી ઊંચા તાપમાનને સહન કરવા માટે સક્ષમ છે. જ્યારે યુરોપિયન લોકો ઠંડા વાતાવરણમાં રહેવા ટેવાયેલા છે. તેમનું શરીર અચાનક આવી ગરમી સહન કરી શકતું નથી, જેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં ‘Acclimatization’ નો અભાવ કહેવાય છે.
2. ભેજનું પ્રમાણ અને ‘હીટ ઇન્ડેક્સ’ (Humidity)
ગરમી માત્ર તાપમાનના આંકડા પર આધારિત નથી હોતી, પણ હવામાં રહેલા ભેજ (Humidity) પર પણ આધાર રાખે છે. યુરોપના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભેજનું પ્રમાણ વધતાં ‘હીટ ઇન્ડેક્સ’ (અનુભવાતી ગરમી) 43 ડિગ્રી કરતાં પણ ઘણી વધારે લાગે છે. પરસેવો વળતો નથી અને શરીર અંદરથી ગરમ થવા લાગે છે, જે જીવલેણ સાબિત થાય છે.
3. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ખામી (AC અને કૂલર વગરના મકાનો)
યુરોપના મોટાભાગના દેશોમાં મકાનો એવી રીતે બનાવવામાં આવે છે જે અંદર ઠંડી ન ઘૂસે અને ગરમી જળવાઈ રહે (Insulated Homes). ત્યાંના 90% થી વધુ ઘરોમાં એર કંડિશનર (AC) કે કૂલર હોતા જ નથી, કારણ કે ત્યાં તેની ક્યારેય જરૂર પડી જ નથી. હવે જ્યારે 43 ડિગ્રી ગરમી પડે છે, ત્યારે આ મકાનો ‘ભઠ્ઠી’ જેવા બની જાય છે. જ્યારે ભારતમાં કૂલર, પંખા અને ACની પૂરતી સુવિધા દરેક જગ્યાએ ઉપલબ્ધ હોય છે.
4. ભૌગોલિક સ્થાન અને સૂર્યના કિરણો
ભારત વિષુવવૃત્તની નજીક હોવાથી અહીં આખું વર્ષ સૂર્યપ્રકાશ સારો એવો મળે છે. યુરોપ ધ્રુવ પ્રદેશ તરફ હોવાથી ત્યાં સૂર્યના કિરણો ત્રાંસા પડે છે અને દિવસો લાંબા હોય છે. હીટવેવ દરમિયાન ત્યાં રાત્રે પણ તાપમાન નીચું નથી જતું, જેના કારણે લોકોને ગરમીમાંથી બિલકુલ રાહત મળતી નથી.
નિષ્ણાતોનો મત: બદલાતા હવામાનને કારણે હવે યુરોપિયન દેશોએ પણ ભારતની જેમ પોતાની જીવનશૈલી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં બદલાવ કરવો પડશે, નહીં તો આગામી વર્ષોમાં આ ‘સાયલન્ટ કિલર’ ગરમી વધુ વિનાશ વેરશે.
